Thưởng thức nghệ thuậtTriết lý nghệ thuật

Nghệ thuật và thợ thủ công (2): Tinh thần cho một phong trào nghệ thuật

Bài tiểu luận được dùng để nói với các sinh viên mỹ thuật Hoa Kỳ

Để có thứ nghệ thuật cao quý nhất, cần một không khí trong sạch và lành mạnh, không phải thứ không khí ô nhiễm bởi khói bụi tởm lợm từ những lò nung lộ thiên và ống khói nhà máy ở các thành phố nước Anh. Bạn phải có những con người với thể chất mạnh khỏe, rắn rỏi. Những người ốm yếu, vẩn vơ hay sầu muộn chẳng thể làm được gì nhiều trong nghệ thuật. Và cuối cùng, bạn cần có một ý thức về chủ nghĩa cá nhân cho mỗi người của bạn, vì đây là bản chất của nghệ thuật – một khát khao của con người muốn biểu hiện bản thân theo cách thức cao quý nhất có thể. Đây cũng là lý do tại sao những nền nghệ thuật vĩ đại nhất trên thế giới luôn đến từ một nước cộng hòa: Athens, Venice, và Florence – chẳng có vị vua nào ở đây cả, và nghệ thuật của họ vừa cao quý vừa giản dị chân thành. Bạn có muốn biết những thứ nghệ thuật gì được những ông vua điên rồ gieo rắc trên toàn vương quốc của họ? Hãy nhìn vào nền nghệ thuật trang trí của Pháp dưới thời Grand Monarque, dưới thời Louis XIV: những đồ mạ vàng rối mắt kinh khủng và xấu xí đến đau đớn, với hình các tiểu thần nữ nhếch mép cười ở mỗi góc và con rồng nghếch mõm ở mỗi chân. Thứ nghệ thuật kì dị không thực tế ấy chỉ phù hợp với sự mỹ lệ giả trang của lớp quý tộc Pháp thời bấy giờ, chứ không hề phù hợp với tôi hoặc bạn. Cái chúng ta muốn không phải là người giàu sở hữu nhiều đồ đẹp hơn, mà là người nghèo có thể tạo ra nhiều đồ đẹp hơn, bởi vì người nghèo hiện nay không thể sáng tạo. Thứ nghệ thuật mà bạn và tôi cần không phải chỉ là cái áo choàng tía dệt bởi nô lệ được treo lên cái thân thể trắng nhẫy của vài ông vua mắc dịch để tô điểm hay giấu diếm tội lỗi trong sự xa xỉ của họ, thứ nghệ thuật chúng ta cần nên là một biểu hiện cao quý và đẹp đẽ trong đời sống cao quý và đẹp đẽ của con người. Nghệ thuật nên là nốt ngân vang nhất trong tất cả hợp âm mà qua đó hồn phách của một dân tộc vĩ đại có thể tìm thấy cho mình sự biểu hiện cao quý nhất.

Và xung quanh bạn, theo ý tôi, điều kiện cho một phong trào nghệ thuật tuyệt vời, cho những tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời, đều sẵn có. Chúng ta hãy chọn ra một thứ thôi, ngành điêu khắc, chẳng hạn.

Nếu một nhà điêu khắc hiện đại đến đây và nói: “Tốt thôi, nhưng biết tìm đâu được một đề tài điêu khắc từ những người đàn ông mặc áo choàng và đội mũ chóp cao?” Tôi sẽ bảo anh ta đi đến bến cảng của một thành phố lớn và quan sát những người đàn bông bốc dỡ hàng hóa nơi những con tàu neo đậu, làm việc ở bánh lái hay tời, hay đang kéo chão ở cầu tàu.  Tôi chưa từng thấy ai làm việc hữu ích mà lại không có vẻ duyên dáng trong khoảnh khắc lao động, chỉ những kẻ vô công rồi nghề mới vô dụng và không đáng chú ý đối với nghệ sĩ, và đối với chính họ. Tôi sẽ gọi người thợ điêu khắc đi cùng tôi tới bất kì trường đại học nào của bạn, đến sân chạy hoặc phòng thể dục, quan sát những chàng trai trẻ đang chuẩn bị xuất phát, quỳ gối buộc lại giày trước khi dậm nhảy, bước ra từ thuyền hay đẩy mái chèo, để anh ta chạm khắc hình họ. Và khi anh ta mệt mỏi với các thành phố, tôi sẽ yêu cầu anh ta tới những cánh đồng, quan sát người thợ gặt với những cái liềm của họ, và người chăn gia súc đang ghì dây cương. Nếu anh không thể tìm ra động lực cao quý cho nghệ thuật của mình từ những điều giản dị thường ngày như người phụ nữ kéo nước lên từ giếng, hay một người đàn ông đứng chống lưỡi hái nghỉ ngơi, anh sẽ chẳng thể tìm được cảm hứng ở đâu cả. Người Hy Lạp chạm khắc các vị thần vì họ yêu, người Goth chạm khắc vua và thánh bởi họ tin. Nhưng còn bạn, bạn không quan tâm lắm đến các vị thần Hy Lạp, và càng đúng đắn thay, bạn cũng chẳng nghĩ nhiều đến các vị vua.

Nhưng thứ bạn yêu là tất cả người của bạn, đàn ông và đàn bà, hoa cỏ và cánh đồng của bạn, những mỏm đồi hay ngọn núi của bạn, đó là thứ nghệ thuật của riêng bạn hướng tới.

Phong trào nghệ thuật của chúng ta là phong trào đầu tiên mang thợ thủ công và nghệ sĩ đến với nhau, để nhắc ta nhớ rằng việc tách rời chúng khỏi nhau chỉ mang đến thất bại cho cả hai; như thế là bạn đã cướp đi mọi động cơ tinh thần và niềm vui tưởng tượng của một bên, rồi tách bên còn lại khỏi tất cả sự hoàn hảo kỹ thuật thực thụ. Hai trường nghệ thuật tuyệt vời nhất trên thế giới, trường điêu khắc ở Athen và trường hội họa ở Venice, có nguồn gốc hoàn toàn dựa trên sự kế tục lâu dài của những người thợ thủ công nghiêm cẩn và giản dị. Chính người thợ gốm Hy Lạp đã dạy người điêu khắc về sự tác động mang tính kìm hãm của thiết kế, đó chính là huy hoàng của điện Parthenon; chính người trang trí tủ đồ gia đình ở Ý đã giúp cho bức tranh của Venice luôn giữ đúng trạng thái và màu sắc cao quý chân thực ban đầu. Bởi vì chúng ta cần luôn nhớ rằng mọi nghệ thuật đều có tính hữu dụng và mọi nghệ thuật đều có tính trang trí. Niềm tự hào lớn nhất của hội họa Ý là công trình trang trí nhà nguyện của giáo hoàng ở Roma và bức tường của một căn phòng cũng của giáo hoàng ở Venice. Michael Angelo đã làm ra một cái, còn Tintoret, con người thợ nhuộn, làm cái còn lại. Và “một chút phong cảnh Hà Lan, thứ có thể đặt trên tủ hôm nay rồi lại để trên cửa sổ ngày mai”, là tác phẩm không kém phần tuyệt vời hơn “khoảng rộng của cánh đồng và khu rừng xanh mướt tươi đẹp mà Benozzo đax đặt lên một đường mái vòm u sầu của Campo Santo ở Pisa”, như Ruskin nói.

Đừng bắt chước những tác phẩm của các nước, Đức hay Nhật, Ý hay Anh, nhưng tinh thần nghệ thuật của họ trong thiết kế, và thái độ nghệ thuật của họ hiện nay, thế giới riêng của họ, bạn nên hấp thu, chỉ đừng bao giờ bắt chước, đừng bao giờ sao chép. Trừ khi bạn có thể làm ra một phác thảo thật đẹp trên đồ gốm hay có thể thêu lên màn thì bạn hẵng làm. Cứ để người Hy Lạp tạc sư tử của họ, để người Goth với những con rồng: trâu và nai hoang dã mới là những con vật của bạn.

Hoa cúc vàng, hoa tử uyển, hoa hồng, và tất cả những bông hoa đang ôm phủ thung lũng của bạn vào mùa xuân, hay mọc trên đồi nhà bạn vào mùa thu: hãy để chúng trở thành những bông hoa cho nghệ thuật của bạn. Thiên nhiên không chỉ mang cho bạn động cơ cao quý cho trường phái trang trí mới, mà cho bạn và cả mọi đất nước khác chất liệu cho công việc sáng tạo.

Bạn có mỏ đá cẩm thạch dồi dào hơn Pentelicus, đa dạng hơn Paros, nhưng đừng xây một ngôi nhà lớn vuông vắn màu trắng bằng cẩm thạch và nghĩ rằng nó đẹp, hay nghĩ rằng mình đang dùng cẩm thạch một cách hoành tráng. Nếu đã xây bằng cẩm thach bạn phải chạm khắc chúng thành những trang trí vui tươi, giống như sức sống của hình những đứa trẻ nhảy múa được đặt trang trí tòa lâu đài cẩm thạch Loire, hay lấp đầy chúng bằng những điêu khắc đẹp đẽ, những trụ ngạch và trán tường, như cách người Hy Lạp làm, hay dát chúng bằng những cẩm thạch khác màu như họ làm ở Venice. Còn không, bạn tốt hơn là nên xây bằng gạch đỏ đơn giản như những người cha Puritan, đẹp và không chút khoe khoang. Đừng coi đá cẩm thạch như đá bình thường rồi xây tòa nhà bằng khối của nó. Vì cẩm thạch của bạn thực sự là đá quý, chỉ những người thợ với óc sáng tạo cao nhã và bàn tay tinh tế mới có quyền chạm vào, để tác chúng thành những bức tượng xuất sắc, hoặc những trang trí thật đẹp, hoặc dát chúng bằng những cẩm thạch khác màu: vì “những màu sắc thật sự của kiến trúc là màu của đá tự nhiên, và tôi sẽ rất hài lòng được nhìn thấy chúng được khai thác đến tối đa”.

Mọi thứ ở đây, từ màu vàng nhạt đến màu tím chuyển qua màu cam, đỏ, và màu nâu, toàn bộ đều do bạn quyết định. Về đá nhuộm màu, số lượng trở nên không giới hạn, và có vô số loại. Cần màu sắc tươi sáng hơn thì dùng thủy tinh, và vàng được bảo vệ bởi thủy tinh, dùng trong đồ khảm, thứ đồ bền như đá cứng và không thể mất vẻ sáng bóng qua thời gian. Và hãy để tác phẩm của họa sĩ dành riêng cho hành lang ngoài khuất bóng hoặc phòng bên trong.

 “Đó là cách xây dựng đúng đắn và đáng tin cậy. Nếu không như thế, những hình trang trí với màu sắc bên ngoài thực ra vẫn được sử dụng một cách không tồi – nhưng sẽ có một cảnh báo rằng thời gian qua đi, khi sức đề kháng không còn, tòa nhà ấy sẽ bị đánh giá rằng thiếu sức sống rồi chết như cái chết của một con cá heo. Tốt hơn hãy dùng chất liệu tối màu hơn, bền hơn. Thạch cao tuyết hoa trong sạch ở San Miniato và đồ khảm của Saint Mark được lấp đầy một cách ấm áp và được chạm tới một cách tươi sáng bởi mỗi lượt trở lại buổi sáng và buổi tối, trong khi màu sắc cuẩ nhà thờ lớn Gothic thì đã tàn như cầu vồng trên mây, và những đền thờ, với màu da trời và tím trước kia từng nổi bật trên mũi đất Grecian, nay đứng đó với màu trắng nhợt nhạt như băng tuyết khi mặt trời lặn xuống lạnh lẽo.” – Ruskin, trích từ “Seven lamps of architecture, II”.

Oscar Wilde

Dịch: Minh Hùng

Link bài gốc: http://www.wilde-online.info/art-and-the-handicraftsman.html

 

Fox Spirit
FOXSPIRIT là website cung cấp các bài viết về lối sống mà trong đó tình yêu và sự tận hưởng đóng vai trò quan trọng nhất.
Share:

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *